“Giữa thế kỷ 19, Pháp đưa quân sang xâm lược nước ta. Triều đ́nh nhà Nguyễn chủ hoà chứ không chủ chiến. Mấy nhà vua yêu nước đi theo ngọn cờ khởi nghĩa cùng với nhân dân đều bị bắt. Ḷng dân ly tán. Đất nước như bó đũa tháo rời. Vua Tự Đức cho là mọi khó khăn của đất nước đều do… ngoại bang gây ra. Nhà canh tân Nguyễn Trường Tộ đă hoàn toàn bác bỏ luận điệu này. Ông gửi Tự Đức bản điều trần “Thiên hạ đại thế luận”, trong đó có đoạn như sau:
“Hiện nay t́nh h́nh đất nước rối loạn. Trời th́ sanh tai biến để cảnh báo, đất th́ hạn hán tai ương, tiền của sức lực của ta đă kiệt quệ, việc cung ứng cho quân binh đă mệt mỏi. Trong triều đ́nh, quần thần chỉ làm tṛ hề cho vui ḷng vua, che đậy những việc hư hỏng trong nước, ngăn chặn những bậc hiền tài, chia đảng lập phái khuynh loát nhau, những việc như vậy cũng đă nhiều. Ngoài các tỉnh th́ quan lại tham nhũng, xưng hùm xưng bá, tác phúc tác oai, áp bức tàn nhẫn kẻ cô thế, ḅn rút mỡ dân, đục khoét tuỷ nước, việc đó đă xảy ra từ lâu rồi. Những kẻ giận đời ghét gian tà, những kẻ thất chí vong mạng, phần nhiều ẩn núp nơi thảo dă. Thế mà sao đối ngoại th́ không có cách nào để động đến một mảy may lông của quân Pháp, cũng chẳng thuyết phục được ai để giải vây cho, lại đi tàn sát dân ḿnh, giận cá chém thớt, khiến cho dân bị cái hại “cháy nhà vạ lây”. Thật đúng như câu nói “đào ao đuổi cá”, “nối giáo cho giặc”. Cây cối trước hết tự nó hư mục, sau mới bị sâu đục. Nước ḿnh trước hết không biết tự giữ thể diện th́ người ta mới khinh ḿnh. Dân loạn bên trong rồi kẻ địch mới nhân đó mà vào. Như thế, loạn không phải chỉ từ bên ngoài, mà ở ngay trong nước vậy”.
Nh́n lại lịch sử nước nhà thấy mất nước thường không phải kẻ thù bên ngoài mạnh, mà chỉ v́ ta yếu quá và đều do bộ máy thống trị trong nước gây nên. Trong đó thời nào tham nhũng (tham ô và lăng phí) cũng là tội phạm lớn nhất.
Yêu nước phải yêu dân, thương dân, chia ngọt sẻ bùi với dân. Nếu không, yêu nước chỉ là ngoài miệng, sớm muộn cũng bỏ dân, trở thành những kẻ bóc lột dân. Tham nhũng là bóc lột tệ hại nhất.”. |
